10 giờ tối, cả nhà đã chìm vào giấc ngủ, chỉ còn lại bạn và bé yêu trong cuộc chiến không hồi kết. Bạn bế con đi đi lại lại, lúc thì trên tay, lúc đặt vào võng, vừa lắc lư vừa thì thầm mong con ngủ. Nhưng rồi, khi bạn nhẹ nhàng đặt con xuống nôi, bé ngay lập tức bật dậy khóc ré lên như có chuông báo động. Vòng lặp mệt mỏi này kéo dài đến nửa đêm, khiến bạn kiệt sức và tự hỏi: “Mình đã làm gì sai?”
Nhưng trong bài viết này, dược sĩ muốn nói với ba mẹ một câu rất nhẹ nhàng nhưng hơi sốc: chính việc bạn cố gắng ru con ngủ bằng cách bế đi lại, lắc lư hay đưa võng lại đang làm cho giấc ngủ của con trở nên tệ hơn.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá 5 sự thật quan trọng về giấc ngủ của trẻ dựa trên cơ sở khoa học. Quan trọng hơn, bài viết sẽ cung cấp một hướng đi mới, nhẹ nhàng hơn để giúp cả bạn và con yêu đều có được những đêm ngon giấc mà không phải trải qua những cuộc chiến đẫm nước mắt.
Năm Sự Thật Về Giấc Ngủ Của Trẻ
1. Nghịch lý của việc ru ngủ: Càng cố gắng, giấc ngủ của con càng phụ thuộc
Khi bạn ru con ngủ bằng cách bế lắc, não bộ của bé đang học một thói quen gọi là “liên kết ngủ” (sleep association). Đây là những tín hiệu hoặc hành vi mà não bộ của bé gắn liền với việc đi vào giấc ngủ. Mỗi lần như vậy, não con đang học một “phương trình”: Muốn ngủ = Phải có chuyển động.
Nếu tín hiệu đó luôn cần sự can thiệp của người lớn – như phải được bế, được ru, được lắc – thì nó được gọi là “liên kết ngủ phụ thuộc người lớn”, và đây chính là gốc rễ của vấn đề. Các nghiên cứu đã chứng minh rõ ràng điều này. Một nghiên cứu đăng trên Tạp chí Nhi khoa Hoa Kỳ cho thấy những bé có bố mẹ can thiệp nhiều khi bắt đầu ngủ sẽ thức đêm nhiều gần gấp đôi (trung bình 6,2 lần/tuần) so với những bé có thể tự vào giấc (chỉ 3,1 lần/tuần).
“Chính việc đu con ngủ bằng lắc, bằng võng, bằng bế đi lại đang làm giấc ngủ của con tệ hơn.”
2. Thức giấc giữa đêm là bình thường, không phải lỗi của bạn
Trước hết, dược sĩ muốn ba mẹ yên tâm: ba mẹ không hề thất bại. Giấc ngủ của trẻ nhỏ không giống người lớn. Chu kỳ giấc ngủ của bé rất ngắn, chỉ khoảng 40–60 phút. Việc bé thức giấc giữa các chu kỳ là một đặc điểm phát triển hoàn toàn bình thường. Vấn đề không nằm ở việc bé thức giấc, mà ở việc bé không thể tự ngủ lại được.
Hãy tưởng tượng: bé thiếp đi trong vòng tay ấm áp, đang được lắc lư của mẹ, nhưng khi tỉnh giấc giữa đêm, bé lại thấy mình đang nằm một mình bất động trong nôi. Ngay lập tức, não bộ của bé sẽ “bật báo động” vì điều kiện đi ngủ ban đầu đã thay đổi, và bé khóc để gọi bạn quay lại thiết lập lại mọi thứ y như cũ.
Nếu bạn đang cảm thấy mệt mỏi, hãy biết rằng bạn không hề đơn độc. Các nghiên cứu cho thấy khoảng 20–30% trẻ nhỏ được cha mẹ báo cáo là có vấn đề đi ngủ khó hoặc thức đêm nhiều, và khoảng 20–50% trẻ trên 6 tháng tuổi vẫn còn thức đêm thường xuyên. Thức đêm là bình thường, nhưng cách cha mẹ chúng ta phản ứng sẽ quyết định việc này sẽ dần cải thiện hay kéo dài.
3. Lắc ru là “con dao hai lưỡi”: Vừa không hiệu quả, vừa tiềm ẩn rủi ro
Về mặt sinh lý, bên trong tai của chúng ta có một hệ thống cảm nhận chuyển động giống như một chiếc “cân bằng kế”. Khi bạn lắc lư bé, cảm biến này liên tục gửi tín hiệu về não rằng cơ thể đang di chuyển. Điều này khiến não bé vừa cảm thấy dễ chịu nhưng cũng vừa phải cảnh giác, không thể đi vào giấc ngủ sâu hoàn toàn. Cảm giác này tương tự như khi bạn ngủ gà gật trên xe khách – chỉ một cú phanh gấp cũng đủ làm bạn giật mình tỉnh giấc.
Quan trọng hơn là các cảnh báo về an toàn. Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) và Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC) đều nhấn mạnh rằng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ nên ngủ trên bề mặt phẳng và cứng. Việc để trẻ ngủ lâu trên các bề mặt nghiêng hoặc chuyển động như võng, ghế rung có thể làm tăng nguy cơ gập cổ, gây khó thở. Vì vậy, để bé ngủ suốt đêm trên võng hay ghế rung không phải là lựa chọn an toàn.
4. “Chìa khóa vàng”: Đặt con xuống khi buồn ngủ nhưng vẫn còn thức
Đây được xem là “bước quan trọng nhất” và là “điểm mấu chốt” trong việc giúp con học cách tự ngủ. Thay vì bế con đến khi ngủ say rồi mới rón rén đặt xuống, hãy tập đặt con vào nôi khi bé có dấu hiệu buồn ngủ (mắt lim dim, chớp chậm) nhưng vẫn còn thức.
Tại sao bước này lại quan trọng đến vậy? Vì nó cho phép con được tự mình thực hành “bước cuối cùng” của việc đi vào giấc ngủ. Con học được cách chuyển từ trạng thái buồn ngủ sang ngủ thiếp đi trong chính môi trường ngủ của mình. Quá trình này cũng giống như việc tập đi:
“Lần đầu bỏ tay ra là ngã, nhưng nếu lúc nào cũng bế thì không bao giờ cho con cơ hội ngã để rồi biết cách đứng dậy.”
Những ngày đầu con có thể sẽ phản đối dữ dội. Đó không phải vì con ghét bạn, mà chỉ đơn giản là con đang “phản đối hợp đồng lao động mới”. Nhưng đừng nản lòng, các nghiên cứu cho thấy đa số trẻ sẽ thích nghi được với cách ngủ mới trong vòng 3–7 ngày nếu bố mẹ kiên định.
5. Dạy con tự ngủ không phải là “bỏ mặc con khóc”
Nhiều bậc cha mẹ nghe đến “tự ngủ” là nghĩ ngay đến việc để con khóc một mình đến khi mệt lả. Câu trả lời của dược sĩ Ngọc Minh là: Không.
Mục tiêu của việc dạy con tự ngủ là ở bên cạnh con, vỗ về con, đáp ứng nhu cầu của con, nhưng cho con cơ hội để tự thực hành kỹ năng tự xoa dịu. Cha mẹ không làm thay 100% mọi bước để con ngủ, mà chỉ “để dành bước cuối cùng cho con tự thực hiện”. Các nghiên cứu theo dõi dài hạn đã chỉ ra rằng phương pháp này không làm tăng rối loạn cảm xúc và không làm hỏng gắn kết mẹ – con về lâu dài.
“Mục tiêu không phải là bỏ mặc con, mà là ở bên cạnh nhưng cho con cơ hội thực hành ngủ.”
Kết luận
Quyết định dừng việc ru lắc bế dong để dạy con cách tự ngủ trong sự hiện diện đầy yêu thương của bạn là một món quà lớn lao. Đó không chỉ là món quà cho con kỹ năng tự xoa dịu sẽ theo con suốt đời mà còn là món quà cho chính bạn: những đêm ngủ ngon hơn và những ngày mới tỉnh táo, tràn đầy năng lượng.
Hãy nhớ rằng, mục tiêu không phải là “con ngủ một mạch 10 tiếng ngay lập tức”, mà là những tiến bộ nhỏ mỗi ngày. Hành trình này có thể không dễ dàng, nhưng chắc chắn là hoàn toàn xứng đáng. Bởi vì, con cần giấc ngủ chất lượng và ba mẹ cũng vậy.
Để lại một bình luận