Bạn có từng cảm thấy có gì đó khác ở con mà chẳng biết gọi tên là gì hay chưa? Có những biểu hiện thoáng qua như con ít giao tiếp bằng mắt, không thích chơi giả vờ, hay chẳng phản ứng khi gọi tên… tưởng chừng vô hại nhưng lại có thể là những tín hiệu đầu tiên mà chúng ta dễ dàng bỏ lỡ.
Việc nhận biết sớm những dấu hiệu này có ý nghĩa vô cùng lớn, bởi can thiệp càng sớm thì hiệu quả càng cao.
Đây là lý do Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến nghị mọi trẻ nhỏ nên được tầm soát tự kỷ định kỳ ở mốc 18 và 24 tháng tuổi.
Hãy cùng khám phá những biểu hiện dễ bị bỏ qua này để kịp thời nâng đỡ hành trình lớn khôn của con.
1. Hạn chế giao tiếp bằng mắt
Trẻ nhỏ bình thường rất thích nhìn vào khuôn mặt và đôi mắt của người thân. Từ khoảng 6 tháng tuổi, bé đã biết nhìn vào mắt ba mẹ và cười đáp lại khi được trò chuyện. Ngược lại, trẻ có nguy cơ tự kỷ thường tránh hoặc rất ít khi giao tiếp bằng mắt. Bé có thể chỉ liếc nhìn thoáng qua rồi quay đi, không duy trì ánh mắt lâu ngay cả khi ba mẹ cố gắng thu hút sự chú ý.
Theo chia sẻ của dược sĩ Ngọc Minh, nguyên nhân là do việc nhìn thẳng vào mắt người khác có thể khiến bé cảm thấy không thoải mái và quá tải. Khi chơi với con, ba mẹ hãy thử quan sát xem liệu con có nhìn vào mắt mình không hay thường xuyên né tránh ánh nhìn.
2. Không phản ứng khi gọi tên
Ở khoảng 9 đến 12 tháng tuổi, hầu hết trẻ nhỏ đã biết quay đầu hoặc có phản ứng khi nghe gọi tên mình. Tuy nhiên, nếu bạn nhận thấy con mình liên tục không phản ứng khi được gọi, đó có thể là một dấu hiệu đáng lưu ý.
Nhiều phụ huynh ban đầu có thể nhầm lẫn điều này với vấn đề về thính giác. Nhưng điểm khác biệt là những trẻ này thường vẫn phản ứng tốt với các âm thanh khác như tiếng đồ chơi, tiếng nhạc hay tiếng mở gói bánh, chỉ là không đáp lại khi nghe tên mình. Điều này xuất phát từ việc trẻ gặp khó khăn trong kỹ năng chú ý và tương tác xã hội.
3. Không sử dụng cử chỉ để giao tiếp
Cử chỉ là một phần quan trọng trong giao tiếp của trẻ nhỏ. Thông thường, trẻ sẽ biết vẫy tay chào tạm biệt khoảng 10–12 tháng và biết dùng ngón trỏ để chỉ vào vật mình muốn vào lúc 15 tháng.
Trẻ có nguy cơ tự kỷ có thể không vẫy tay chào, không chỉ trỏ hay dùng các cử chỉ thông thường khác để giao tiếp. Ví dụ, khi muốn lấy một món đồ chơi ngoài tầm với, thay vì chỉ tay và nhìn ba mẹ để nhờ giúp, bé lại nắm tay ba mẹ kéo đến chỗ đồ vật hoặc đặt tay ba mẹ lên món đồ đó.
4. Chậm nói hoặc bất thường trong phát triển ngôn ngữ
Theo các mốc phát triển thông thường, trẻ sẽ bập bẹ vài từ đơn có nghĩa (như “ba”, “măm”) lúc 1 tuổi và nói được cụm từ hai từ có nghĩa (như “mẹ bế”) lúc 2 tuổi.
Cha mẹ cần lưu ý nếu:
- Đến 16–18 tháng trẻ vẫn chưa nói được từ nào rõ ràng
- Đến 2 tuổi vẫn chưa biết ghép hai từ thành câu đơn giản
Một biểu hiện bất thường khác là hiện tượng nhại lời (echolalia). Trẻ có thể lặp lại từ ngữ, câu nói nghe được một cách máy móc nhưng không dùng lời nói để giao tiếp hay thể hiện nhu cầu. Ví dụ, bé có thể thuộc bảng chữ cái nhưng không biết nói một từ đơn giản để xin đồ mình muốn.
5. Không bắt chước hành động và thiếu chơi giả vờ
Trẻ nhỏ học hỏi rất nhiều thông qua việc bắt chước. Khoảng 8–9 tháng tuổi, bé đã bắt đầu bắt chước các động tác đơn giản như vỗ tay. Nếu trẻ hầu như không bắt chước hành vi hay điệu bộ của người khác, đây có thể là một dấu hiệu cần lưu ý.
Bên cạnh đó, khả năng chơi giả vờ của trẻ cũng rất hạn chế. Trong khi nhiều trẻ thích giả vờ nấu ăn, cho búp bê ăn hay cầm điện thoại đồ chơi nói chuyện, trẻ tự kỷ lại có xu hướng chơi theo cách riêng, ví dụ chỉ chăm chú quay bánh xe ô tô đồ chơi.
6. Ít chia sẻ sự chú ý và tương tác xã hội
“Chia sẻ sự chú ý” là khi trẻ muốn người lớn cùng quan tâm đến điều mình thích, như mang đồ chơi đến khoe hay chỉ tay lên trời khi thấy máy bay.
Trẻ tự kỷ thường ít khi chủ động chia sẻ như vậy và có xu hướng thích chơi một mình. Nhiều cha mẹ mô tả con mình như “ở trong thế giới riêng”, ít để ý đến người xung quanh.
7. Hành vi lặp đi lặp lại và cách chơi đồ vật bất thường
Trẻ tự kỷ thường có các hành vi lặp đi lặp lại như:
- Vỗ tay liên tục
- Lắc người tới lui
- Xoay tròn tại chỗ
- Đi kiễng chân thường xuyên
Cách chơi đồ vật cũng mang tính cố định. Ví dụ, trẻ thích xếp ô tô thành hàng dài và trở nên khó chịu nếu ai đó làm xáo trộn trật tự này.
8. Nhạy cảm giác quan bất thường
Nhiều trẻ tự kỷ có phản ứng khác thường với âm thanh, ánh sáng, mùi vị hoặc cảm giác trên da.
- Quá nhạy cảm: sợ tiếng ồn, khó chịu với nhãn mác quần áo, kén ăn do không chịu được mùi hay kết cấu thức ăn.
- Kém nhạy cảm: ít phản ứng với tiếng động lớn hoặc cảm giác đau.
9. Mất đi những kỹ năng đã từng có (Thoái lùi phát triển)
Đây là dấu hiệu tinh tế nhưng rất quan trọng. Khoảng 20–30% trẻ tự kỷ có hiện tượng thoái lùi phát triển trong giai đoạn 15–24 tháng.
Ví dụ, trẻ từng biết bập bẹ, vẫy tay chào hoặc giao tiếp tốt nhưng sau đó lại không còn làm những điều này nữa. Cha mẹ thường nhầm lẫn với việc con mệt, mọc răng hay ốm vặt, nhưng nếu thấy con thụt lùi so với chính mình trước đó, cần đặc biệt lưu ý.
Trực giác của cha mẹ rất quan trọng – sức mạnh của hành động sớm
Phát hiện sớm và can thiệp kịp thời có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn trong hành trình phát triển của trẻ. Nếu cha mẹ nhận thấy con có một hoặc nhiều dấu hiệu kể trên, hãy chủ động tìm đến dược sĩ Ngọc Minh hoặc các chuyên gia phù hợp để được tư vấn và định hướng tiếp theo.
Cha mẹ chính là người hiểu con mình nhất. Nếu cảm thấy có điều gì đó chưa ổn, đừng ngần ngại lắng nghe trực giác của mình và lên tiếng tìm sự hỗ trợ.
Với tình yêu thương, sự kiên nhẫn và đồng hành đúng cách, cha mẹ chính là chỗ dựa vững chắc nhất giúp con phát triển tối đa tiềm năng và có một cuộc sống vui vẻ, ý nghĩa.
Để lại một bình luận