MẸ ƠI CON CỨ KHÒ KHÈ PHẢI LÀM SAO?

Nhà thuốc Đại Minh Blog sức khỏe Nhi Khoa 13 Tháng 1, 2026

Tiếng con khò khè ban đêm, những cơn ho dai dẳng mỗi khi trời trở lạnh, những đêm cả nhà mất ngủ vì lo lắng… Đây là những hình ảnh quá đỗi quen thuộc với các bậc cha mẹ có con bị hen suyễn – căn bệnh hô hấp mạn tính phổ biến nhất ở trẻ nhỏ, ảnh hưởng đến khoảng 10% trẻ em Việt Nam, tỷ lệ cao gấp đôi người lớn.

Bài viết này sẽ làm sáng tỏ 5 hiểu lầm phổ biến nhưng tai hại, đồng thời cung cấp những chiến lược đã được dược sĩ chứng thực để chuyển từ việc “chữa cháy” mỗi khi con lên cơn sang “phòng cháy” một cách chủ động, giúp con có một tuổi thơ trọn vẹn.

1. Đằng Sau Cơn Ho Là Một “Đám Cháy” Âm Ỉ: Hiểu Đúng Bản Chất Của Bệnh Hen

Sai lầm lớn nhất của nhiều phụ huynh là chỉ xem hen là những đợt ho và khó thở cấp tính. Thực tế, hen suyễn là một bệnh viêm mạn tính của đường thở, liên quan mật thiết đến cơ địa dị ứng – có tới 80% trẻ bị hen có kèm theo viêm mũi dị ứng hoặc viêm da cơ địa. Tình trạng viêm này không biến mất mà luôn tồn tại âm ỉ, ngay cả khi bé trông hoàn toàn khỏe mạnh.

Dược sĩ Ngọc Minh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu đúng bản chất này:

“…ngay cả khi bé không có triệu chứng thì tình trạng viêm này vẫn tồn tại nếu như không được kiểm soát và lâu dài có thể làm tổn thương đường thở, làm hỏng đường thở…”

Việc coi nhẹ tình trạng viêm tiềm ẩn này có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng: đường thở bị hư hỏng vĩnh viễn, suy giảm chức năng phổi không thể phục hồi. Điều này giải thích tại sao việc điều trị hen suyễn phải tập trung vào việc dùng thuốc dự phòng đều đặn mỗi ngày để kiểm soát “đám cháy” âm ỉ, chứ không phải đợi đến khi lửa bùng lên thành cơn hen cấp mới xử lý.

2. Nỗi Sợ “Corticoid”: Liệu Cha Mẹ Có Đang Từ Chối “Tiêu Chuẩn Vàng” Vì Hiểu Lầm?

Nhiều bậc cha mẹ lập tức lo lắng khi nghe dược sĩ kê thuốc có chứa “corticoid”. Tuy nhiên, nỗi sợ này đến từ sự nhầm lẫn tai hại giữa corticoid đường uống dùng kéo dài (dễ gây biến chứng) và corticoid dạng hít liều thấp – loại thuốc dùng trong dự phòng hen.

Corticoid dạng hít tác dụng trực tiếp tại phổi, rất ít đi vào máu nên gần như không gây tác dụng phụ toàn thân. Được các hiệp hội y khoa toàn cầu công nhận là “tiêu chuẩn vàng”, đây là phương pháp hiệu quả nhất để kiểm soát gốc rễ của bệnh hen. Thậm chí, hướng dẫn của GINA (Sáng kiến Toàn cầu về Bệnh hen) năm 2024 khẳng định không nên chỉ dùng thuốc cắt cơn đơn thuần, ngay cả khi trẻ bị hen nhẹ cũng cần dùng corticoid dạng hít để kiểm soát viêm.

Dược sĩ Ngọc Minh nhắn nhủ để trấn an các bậc phụ huynh:

“Corticoid không đáng sợ, điều quan trọng là dùng đúng cách để bảo vệ sức khỏe cho bé yêu.”

Lợi ích của việc dùng đúng thuốc để con có lá phổi khỏe mạnh lớn hơn rất nhiều so với nguy cơ gặp phải tác dụng phụ nhẹ và có thể phòng ngừa được, như nấm miệng bằng cách súc họng.

3. Dùng Thuốc Cắt Cơn Quá Thường Xuyên Là Dấu Hiệu “Báo Động Đỏ”

Thuốc cắt cơn nhanh (như Ventolin/Salbutamol) là một công cụ cứu cánh hiệu quả, nhưng vai trò của nó chỉ là “dập lửa” tạm thời bằng cách làm giãn phế quản, chứ không giải quyết được “đám cháy” viêm mạn tính bên dưới.

Một quy tắc quan trọng mà cha mẹ cần ghi nhớ: nếu bạn phải dùng thuốc cắt cơn cho con quá 2 lần một tuần, hoặc con bị thức giấc vì hen hơn 2 đêm một tháng, đó là một dấu hiệu “báo động đỏ”. Nó cho thấy bệnh hen của trẻ chưa được kiểm soát tốt.

Hãy xem việc phải dùng thuốc cắt cơn thường xuyên là tín hiệu cho thấy “đám cháy viêm” tiềm ẩn đang không được kiểm soát. Đây là lúc cần gặp dược sĩ hoặc nhân viên y tế để điều chỉnh lại “vũ khí phòng cháy” của con, đó chính là thuốc dự phòng.

4. “Vùng An Toàn” Tại Nhà: Chìa Khóa Phòng Ngừa Cơn Hen Nằm Ngay Trong Tay Bạn

Bên cạnh việc tuân thủ y lệnh, việc kiểm soát môi trường sống đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Biến ngôi nhà thành một “vùng an toàn” sẽ giúp giảm đáng kể số lần và mức độ nặng của các cơn hen.

Khói thuốc lá: Tuyệt đối không có người hút thuốc trong nhà. Đây là yếu tố nguy hiểm hàng đầu.
Mạt bụi nhà: Giặt chăn ga gối đệm bằng nước nóng, giữ phòng ngủ sạch sẽ, hạn chế thảm, rèm vải, thú nhồi bông.
Nấm mốc: Giữ nhà khô ráo, độ ẩm dưới 60%, vệ sinh máy lạnh định kỳ, tránh trồng cây trong phòng ngủ.
Các yếu tố khác: Nếu bé dị ứng, không nuôi thú cưng có lông, tránh mùi hương và hóa chất nồng độ cao.

5. Một Liều Thuốc Đắt Tiền Có Thể Trở Nên Vô Dụng Nếu Bạn Làm Sai Điều Này

Kỹ thuật dùng thuốc đúng cách quyết định đến 90% thành công điều trị. Với trẻ em, sử dụng buồng đệm (spacer) là bắt buộc để đảm bảo thuốc đến được phổi.

Các bước cơ bản gồm: lắc bình thuốc, gắn buồng đệm, áp sát mặt nạ hoặc cho trẻ ngậm kín, xịt thuốc và để trẻ hít thở bình thường 30–60 giây.

Hai lưu ý cực kỳ quan trọng:

Nếu xịt 2 nhát, phải tháo bình ra, lắc lại rồi mới xịt nhát tiếp theo.
Sau khi dùng thuốc dự phòng chứa corticoid, luôn cho trẻ súc họng hoặc uống nước để tránh nấm miệng.