VIRUS NIPAH LÀ GÌ? TRIỆU CHỨNG LÂY NHIỄM VÀ CÁCH PHÒNG NGỪA

Virus Nipah (NiV) là một trong những mầm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất hiện nay, lây từ động vật sang người, có khả năng gây viêm não cấp và tỷ lệ tử vong rất cao. Dù chưa ghi nhận ca bệnh tại Việt Nam, nhưng trước bối cảnh giao thương – du lịch quốc tế gia tăng mạnh, đặc biệt trong dịp lễ Tết, nguy cơ xâm nhập là điều không thể chủ quan.

Với vai trò là dược sĩ tại Nhà thuốc Đại Minh, tôi xin chia sẻ đầy đủ, dễ hiểu những thông tin quan trọng nhất về virus Nipah để người dân nhận biết sớm – phòng ngừa đúng – bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.

Virus Nipah là gì?

Virus Nipah (Nipah virus – NiV) là virus RNA thuộc họ Paramyxoviridae, chi Henipavirus. Đây là nhóm virus được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào các mầm bệnh nguy hiểm mới nổi, do:

• Tỷ lệ tử vong rất cao (40–75%)

• Diễn tiến bệnh nhanh, khó lường

• Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và chưa có vắc xin

Virus Nipah có thể gây bệnh với biểu hiện rất đa dạng, từ không triệu chứng, sốt nhẹ cho đến viêm phổi nặng, viêm não cấp, hôn mê và tử vong trong thời gian ngắn.

Cập nhật tình hình virus Nipah mới nhất (2025–2026)

Theo các báo cáo y tế quốc tế:

• Tại Ấn Độ: ghi nhận các trường hợp nghi nhiễm và ca xác định mắc virus Nipah trong giai đoạn cuối năm 2025 – đầu 2026.

• Tại Thái Lan: phát hiện virus Nipah trong dơi ăn quả (vật chủ tự nhiên), dù chưa ghi nhận ca bệnh ở người nhưng đã tăng cường sàng lọc y tế tại sân bay quốc tế.

• Tại Việt Nam: chưa ghi nhận ca bệnh, tuy nhiên virus Nipah được xếp vào bệnh truyền nhiễm nhóm A – nhóm bệnh đặc biệt nguy hiểm cần giám sát chặt chẽ.

👉 Điều này cho thấy virus Nipah chưa biến mất và vẫn âm thầm lưu hành trong tự nhiên.

Nguồn gốc và vật chủ tự nhiên của virus Nipah

1. Dơi ăn quả – ổ chứa virus tự nhiên

Các nghiên cứu cho thấy dơi ăn quả thuộc chi Pteropus là vật chủ tự nhiên của virus Nipah. Dơi mang virus nhưng không có triệu chứng, khiến việc kiểm soát dịch trở nên rất khó khăn.

Virus đã được phát hiện ở dơi tại nhiều quốc gia châu Á như Ấn Độ, Bangladesh, Thái Lan, Malaysia, Campuchia, Indonesia…

2. Động vật trung gian

Trong nhiều đợt dịch, virus không lây trực tiếp từ dơi sang người mà thông qua động vật trung gian, điển hình nhất là lợn. Ngoài ra, virus Nipah cũng có thể lây qua ngựa, dê, cừu, mèo, chó…

Virus Nipah lây truyền qua đường nào?

1. Lây từ động vật sang người

Con người có thể nhiễm virus Nipah khi:

• Tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh

• Tiếp xúc với dịch tiết (nước bọt, nước tiểu) của dơi

• Ăn trái cây bị dơi ăn dở

• Uống nhựa cây tươi (nhựa thốt nốt, nhựa dừa) bị dơi làm ô nhiễm

👉 Đây là con đường lây nhiễm rất thường bị bỏ qua trong sinh hoạt hằng ngày.

2. Lây từ người sang người

Virus Nipah có thể lây giữa người với người, đặc biệt:

• Trong gia đình

• Khi chăm sóc bệnh nhân

• Trong môi trường y tế nếu không có biện pháp phòng hộ

3. Virus Nipah có lây qua không khí không?

👉 Hiện chưa có bằng chứng virus Nipah lây qua không khí như COVID-19 hay cúm.
Virus kém bền vững ngoài môi trường và chủ yếu lây khi tiếp xúc gần với dịch tiết.

Ai là nhóm nguy cơ cao nhiễm virus Nipah?

Theo góc nhìn chuyên môn dược lâm sàng, những nhóm sau có nguy cơ cao hơn:

• Người chăn nuôi, giết mổ, tiếp xúc với lợn

• Người sống hoặc làm việc gần khu vực có dơi ăn quả

• Nhân viên y tế, người chăm sóc bệnh nhân

• Người ăn uống thực phẩm không đảm bảo vệ sinh, trái cây bị dơi cắn

• Người đi/đến từ vùng đang lưu hành virus

Thời gian ủ bệnh và diễn tiến của virus Nipah

• Thời gian ủ bệnh: thường từ 4–14 ngày, có thể kéo dài đến 45 ngày

• Khi phát bệnh, tình trạng có thể chuyển nặng rất nhanh

• Một số trường hợp rơi vào hôn mê chỉ sau 24–48 giờ

Đây là lý do virus Nipah được đánh giá là cực kỳ nguy hiểm, dù không lây lan ồ ạt.

Triệu chứng nhiễm virus Nipah

Giai đoạn khởi phát

• Sốt

• Đau đầu

• Đau họng

• Ho, khó thở

• Nôn, mệt mỏi

Giai đoạn nặng (viêm não)

• Lú lẫn, mất phương hướng

• Buồn ngủ nhiều

• Co giật

• Hôn mê

👉 Khi có dấu hiệu thần kinh, nguy cơ tử vong tăng rất cao.

Virus Nipah có nguy hiểm không?

Câu trả lời từ góc độ dược sĩ là: RẤT NGUY HIỂM.

• Tỷ lệ tử vong: 40–75%

• Có thể gây viêm não, tổn thương mạch máu, xuất huyết phổi

• Khoảng 20% người sống sót để lại di chứng thần kinh lâu dài

Điều trị virus Nipah như thế nào?

👉 Hiện chưa có thuốc đặc trị và chưa có vắc xin phòng bệnh.

Việc điều trị chủ yếu là:

• Điều trị triệu chứng (hạ sốt, kiểm soát co giật)

• Chăm sóc hồi sức tích cực nếu bệnh nặng

• Theo dõi sát các biến chứng hô hấp và thần kinh

Cách phòng ngừa virus Nipah – Lời khuyên từ Dược sĩ Đại Minh

Vì chưa có thuốc và vắc xin, phòng bệnh là biện pháp quan trọng nhất:

• Ăn chín, uống sôi

• Rửa sạch, gọt vỏ trái cây trước khi ăn

• Tuyệt đối không ăn trái cây bị dơi hoặc động vật ăn dở

• Không uống nhựa cây tươi chưa qua xử lý

• Hạn chế tiếp xúc với dơi và động vật nghi nhiễm

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng

• Đeo khẩu trang, găng tay khi chăm sóc người bệnh

• Theo dõi sức khỏe 14 ngày nếu trở về từ vùng có dịch

Lời kết từ Dược sĩ Nhà thuốc Đại Minh

Virus Nipah không gây hoang mang, nhưng cần được nhìn nhận đúng mức.
Chỉ cần thay đổi một vài thói quen nhỏ trong ăn uống và sinh hoạt, bạn đã có thể giảm thiểu đáng kể nguy cơ nhiễm bệnh cho bản thân và gia đình.

👉 Nhà thuốc Đại Minh sẽ tiếp tục cập nhật các thông tin y tế chính xác, dễ hiểu, giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe mỗi ngày.