Vàng da ở trẻ sơ sinh là tình trạng rất phổ biến trong những ngày đầu sau sinh. Tuy nhiên không phải trường hợp nào cũng giống nhau. Có bé chỉ vàng da nhẹ rồi tự hết, nhưng cũng có bé vàng da nặng cần nhập viện điều trị sớm. Vì vậy, cha mẹ cần phân biệt rõ vàng da bệnh lý và vàng da sinh lý của trẻ sơ sinh để chăm sóc bé đúng cách.

Trong bài viết này, Dược sĩ Đại Minh sẽ giúp bạn hiểu rõ sự khác nhau giữa hai tình trạng này, cách nhận biết sớm và khi nào cần đưa bé đi khám.

VÀNG DA Ở TRẺ SƠ SINH LÀ GÌ?

Vàng da sơ sinh là hiện tượng da, mắt hoặc niêm mạc của bé chuyển sang màu vàng do bilirubin trong máu tăng cao.

Bilirubin là chất màu vàng sinh ra khi hồng cầu bị phá hủy. Gan của trẻ sơ sinh còn non yếu nên chưa đào thải tốt bilirubin, khiến chất này tích tụ trong cơ thể.

VÀNG DA SINH LÝ CỦA TRẺ SƠ SINH LÀ GÌ?

Vàng da sinh lý là tình trạng vàng da bình thường, thường gặp ở nhiều trẻ mới sinh và đa số không nguy hiểm.

Đặc điểm của vàng da sinh lý:

• Xuất hiện sau 24 giờ đầu sau sinh
• Thường từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 5
• Vàng nhẹ ở mặt, cổ, ngực
• Bé bú tốt, ngủ tốt
• Không sốt, không quấy khóc bất thường
• Tự hết sau 7 – 14 ngày ở trẻ đủ tháng

Nguyên nhân vàng da sinh lý:

• Gan trẻ chưa trưởng thành hoàn toàn
• Hồng cầu bị phá hủy tự nhiên sau sinh
• Chức năng đào thải bilirubin còn yếu

VÀNG DA BỆNH LÝ CỦA TRẺ SƠ SINH LÀ GÌ?

Vàng da bệnh lý là tình trạng bilirubin tăng cao bất thường hoặc vàng da do bệnh lý nền gây ra. Đây là trường hợp cần được thăm khám và điều trị sớm.

Đặc điểm của vàng da bệnh lý:

• Xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh
• Vàng da đậm, lan nhanh
• Vàng toàn thân, cả tay chân
• Mắt vàng rõ
• Bé bú yếu hoặc bỏ bú
• Ngủ li bì
• Quấy khóc bất thường
• Co giật
• Vàng da kéo dài trên 14 ngày

Nguyên nhân vàng da bệnh lý:

• Bất đồng nhóm máu mẹ con
• Trẻ sinh non
• Thiếu men G6PD
• Nhiễm trùng sơ sinh
• Bệnh gan mật bẩm sinh
• Tắc mật
• Xuất huyết sau sinh

SO SÁNH VÀNG DA BỆNH LÝ VÀ VÀNG DA SINH LÝ CỦA TRẺ SƠ SINH

CÁCH NHẬN BIẾT TẠI NHÀ

Cha mẹ có thể quan sát bé dưới ánh sáng tự nhiên:

Dấu hiệu nghiêng về vàng da sinh lý:

• Da vàng nhẹ vùng mặt
• Bé bú tốt
• Tăng cân đều
• Sinh hoạt bình thường

Dấu hiệu nghiêng về vàng da bệnh lý:

• Vàng sớm ngay ngày đầu
• Vàng lan xuống chân tay
• Bé bú ít
• Ngủ nhiều khó đánh thức
• Sốt hoặc co giật

VÀNG DA BỆNH LÝ CÓ NGUY HIỂM KHÔNG?

Nếu bilirubin tăng quá cao mà không điều trị kịp thời, trẻ có thể gặp:

• Tổn thương não
• Điếc
• Chậm phát triển trí tuệ
• Co giật
• Bại não
• Tử vong trong trường hợp nặng

Do đó tuyệt đối không chủ quan.

ĐIỀU TRỊ VÀNG DA SƠ SINH

Với vàng da sinh lý:

• Theo dõi tại nhà
• Cho bú nhiều
• Tái khám đúng lịch

Với vàng da bệnh lý:

• Đo bilirubin
• Chiếu đèn
• Truyền dịch nếu cần
• Thay máu khi nặng
• Điều trị nguyên nhân gốc

KHI NÀO CẦN ĐƯA BÉ ĐI KHÁM NGAY?

Hãy đưa bé đến bệnh viện nếu có:

• Vàng da trong 24 giờ đầu
• Vàng đậm nhanh
• Vàng toàn thân
• Bú kém
• Ngủ li bì
• Co giật
• Sốt
• Phân bạc màu
• Nước tiểu sẫm

CÁCH PHÒNG NGỪA VÀNG DA NẶNG

• Cho bé bú sớm sau sinh
• Bú mẹ đầy đủ
• Theo dõi màu da hàng ngày
• Tái khám đúng hẹn
• Chăm sóc thai kỳ tốt
• Sinh tại cơ sở y tế uy tín

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Vàng da sinh lý có cần chiếu đèn không?

Không phải trường hợp nào cũng cần. Bác sĩ sẽ dựa vào mức bilirubin để quyết định.

Vàng da kéo dài có nguy hiểm không?

Có thể liên quan bệnh lý gan mật, cần đi khám.

Có thể tự phân biệt hoàn toàn tại nhà không?

Không hoàn toàn. Cần bác sĩ kiểm tra và đo bilirubin.

KẾT LUẬN

Vàng da bệnh lý và vàng da sinh lý của trẻ sơ sinh có nhiều điểm khác nhau về thời điểm xuất hiện, mức độ vàng da và mức độ nguy hiểm. Vàng da sinh lý thường nhẹ và tự hết, trong khi vàng da bệnh lý cần điều trị sớm để tránh biến chứng.

Cha mẹ nên theo dõi bé kỹ trong tuần đầu sau sinh và đưa bé đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường.