NGUYÊN NHÂN GÂY VÀNG DA Ở TRẺ SƠ SINH

Vàng da ở trẻ sơ sinh là tình trạng rất thường gặp trong những ngày đầu sau sinh. Nhiều cha mẹ lo lắng khi thấy da bé chuyển vàng nhưng không biết đó là hiện tượng bình thường hay dấu hiệu bệnh lý. Hiểu rõ nguyên nhân gây vàng da ở trẻ sơ sinh sẽ giúp cha mẹ theo dõi đúng cách và đưa bé đi khám kịp thời.

Trong bài viết này, Dược sĩ Đại Minh sẽ chia sẻ chi tiết các nguyên nhân phổ biến gây vàng da ở trẻ sơ sinh và cách nhận biết trường hợp nguy hiểm.

VÀNG DA Ở TRẺ SƠ SINH LÀ GÌ?

Vàng da ở trẻ sơ sinh là hiện tượng da, mắt hoặc niêm mạc của bé chuyển sang màu vàng do bilirubin trong máu tăng cao.

Bilirubin là chất màu vàng được tạo ra khi hồng cầu bị phá hủy. Sau đó gan sẽ xử lý và đào thải ra ngoài. Tuy nhiên ở trẻ sơ sinh, gan còn non yếu nên bilirubin dễ tích tụ và gây vàng da.

NGUYÊN NHÂN GÂY VÀNG DA Ở TRẺ SƠ SINH

Nguyên nhân được chia thành 2 nhóm chính:

• Vàng da sinh lý
• Vàng da bệnh lý

1. GAN CỦA TRẺ CHƯA TRƯỞNG THÀNH

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây vàng da sinh lý.

Sau sinh, gan của bé chưa hoạt động hoàn chỉnh nên chưa xử lý bilirubin hiệu quả. Chất này tích tụ tạm thời trong máu khiến da bé vàng nhẹ.

Thường gặp ở:

• Trẻ đủ tháng
• Trẻ khỏe mạnh
• Xuất hiện từ ngày 2 đến ngày 5 sau sinh

2. HỒNG CẦU BỊ PHÁ HỦY NHIỀU SAU SINH

Trẻ sơ sinh có số lượng hồng cầu cao hơn người lớn. Sau khi chào đời, cơ thể sẽ tự điều chỉnh bằng cách phá hủy bớt hồng cầu dư thừa.

Quá trình này tạo ra nhiều bilirubin hơn bình thường và gây vàng da.

3. TRẺ SINH NON

Trẻ sinh non dễ bị vàng da hơn vì:

• Gan chưa phát triển đầy đủ
• Chức năng chuyển hóa bilirubin kém
• Bé bú yếu, dễ mất nước

Do đó trẻ sinh non cần được theo dõi sát hơn.

4. BÚ MẸ CHƯA ĐỦ HOẶC MẤT NƯỚC

Nếu bé bú ít trong những ngày đầu, cơ thể dễ mất nước và đi ngoài ít hơn, bilirubin sẽ khó đào thải qua phân.

Điều này làm bilirubin tăng và gây vàng da kéo dài.

5. BẤT ĐỒNG NHÓM MÁU MẸ VÀ CON

Khi nhóm máu mẹ và bé không tương thích (ABO hoặc Rh), hồng cầu của bé có thể bị phá hủy nhanh chóng.

Điều này làm bilirubin tăng cao sớm và gây vàng da nặng.

Đây là nguyên nhân bệnh lý cần điều trị sớm.

6. NHIỄM TRÙNG SƠ SINH

Một số bé bị nhiễm trùng sau sinh có thể xuất hiện vàng da do gan hoạt động kém hoặc hồng cầu bị phá hủy.

Dấu hiệu đi kèm:

• Sốt hoặc hạ thân nhiệt
• Bú kém
• Thở nhanh
• Quấy khóc

7. THIẾU MEN G6PD

Thiếu men G6PD là bệnh di truyền khiến hồng cầu dễ bị vỡ khi tiếp xúc thuốc, thức ăn hoặc nhiễm trùng.

Trẻ thiếu men G6PD dễ vàng da nặng trong những ngày đầu đời.

8. BỆNH GAN MẬT BẨM SINH

Một số bệnh lý gan mật khiến bilirubin không được đào thải bình thường như:

• Teo đường mật bẩm sinh
• Viêm gan sơ sinh
• Tắc mật

Dấu hiệu thường gặp:

• Vàng da kéo dài
• Phân bạc màu
• Nước tiểu sẫm màu

9. BẦM TÍM HOẶC XUẤT HUYẾT SAU SINH

Những bé sinh khó, giác hút hoặc forceps có thể bị tụ máu dưới da đầu hoặc bầm tím.

Khi máu tụ tiêu đi sẽ tạo thêm bilirubin và làm bé vàng da.

DẤU HIỆU VÀNG DA NGUY HIỂM CẦN ĐI KHÁM NGAY

Cha mẹ nên đưa bé đến bệnh viện nếu có:

• Vàng da trong 24 giờ đầu sau sinh
• Vàng đậm nhanh
• Vàng toàn thân
• Bú yếu, bỏ bú
• Ngủ li bì
• Co giật
• Sốt
• Phân trắng bạc màu

CÁCH PHÒNG NGỪA VÀNG DA Ở TRẺ SƠ SINH

• Cho bé bú sớm ngay sau sinh
• Bú mẹ thường xuyên
• Theo dõi da bé mỗi ngày
• Tái khám đúng lịch
• Tầm soát nhóm máu mẹ con khi mang thai
• Sinh tại cơ sở y tế uy tín

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Vàng da sinh lý bao lâu thì hết?

Thường hết sau 7 – 14 ngày ở trẻ đủ tháng.

Trẻ bú mẹ có dễ vàng da hơn không?

Một số bé bú mẹ hoàn toàn có thể vàng da nhẹ kéo dài nhưng đa số không nguy hiểm.

Có nên tự chữa vàng da tại nhà?

Không nên. Nếu bé vàng da rõ cần được bác sĩ kiểm tra.

KẾT LUẬN

Nguyên nhân gây vàng da ở trẻ sơ sinh rất đa dạng, từ vàng da sinh lý do gan chưa trưởng thành đến các bệnh lý nguy hiểm như bất đồng nhóm máu, nhiễm trùng hay bệnh gan mật.

Cha mẹ không nên chủ quan khi thấy bé vàng da. Theo dõi sát trong tuần đầu và đưa trẻ đi khám sớm nếu có dấu hiệu bất thường là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe của bé.